“روان درمان گر/ مشاور

حق چه کار هایی را ندارد؟”

در فرآیند روان‌درمانی و مشاوره،

رابطه بین درمانگر و مراجع بر پایه‌ی اعتماد، عدم تقارن قدرت  و رازداری مطلق بنا شده است.

به دلیل آسیب‌پذیر بودن مراجع و ماهیت پویایی‌های روانی ،

کدهای اخلاقی بین‌المللی (مانند کدهای اخلاقی APA و نظام‌های روان‌شناسی داخلی) مرزهای بسیار مشخص و غیرقابل‌مذاکره‌ای را برای درمانگر تعیین کرده‌اند.

به طور دقیق و ساختاریافته، کارهایی که روان‌درمانگر یا مشاور حق انجام آن‌ها را ندارد،

در دسته‌های زیر قرار می‌گیرند:

### ۱. نقض مرزهای رابطه‌ای .

* برقراری رابطه عاطفی یا جنسی: درمانگر تحت هیچ شرایطی در طول دوره درمان حق ندارد وارد رابطه عاطفی، رمانتیک یا جنسی با مراجع شود. طبق استانداردهای APA، حتی پس از پایان درمان نیز تا مدت‌زمان مشخصی (معمولاً حداقل دو سال، و در برخی رویکردها مادام‌العمر) هرگونه رابطه جنسی به دلیل خطر سوءاستفاده از پویایی‌های انتقال قبلی ممنوع و تخلف سنگین انتظامی است.

* ایجاد روابط دوگانه یا چندگانه: درمانگر نباید هم‌زمان با مراجع وارد معامله تجاری، شراکت کاری، دوستی صمیمانه یا رابطه خانوادگی شود. درمان بستگان نزدیک یا دوستان صمیمی نیز به دلیل مخدوش شدن بی‌طرفی بالینی  ممنوع است.

* ارتباط خارج از چارچوب اتاق درمان: تماس‌های غیرضروری، معاشرت در شبکه‌های اجتماعی، وقت‌گذرانی خارج از کلینیک یا قرار ملاقات‌های غیردرمانی نقض صریح مرزهای بالینی  است.

### ۲. نقض اصل خودمختاری و قضاوت‌گری .

* تحمیل نظام ارزشی، مذهبی یا ایدئولوژیک: درمانگر حق ندارد باورهای شخصی، مذهبی، سیاسی یا سبک زندگی خود را به مراجع تحمیل کند یا رفتارهای مراجع را بر اساس استانداردهای اخلاقی شخصی قضاوت نماید.

* تصمیم‌گیری به‌جای مراجع: وظیفه درمانگر تسهیل بینش  و تقویت عاملیت روانی است، نه دیکته کردن تصمیمات زندگی نظیر «حتماً طلاق بگیر»، «شغلت را ترک کن» یا «با این فرد قطع ارتباط کن».

* استفاده از روان‌درمانی‌های تبدیلی : تلاش برای تغییر جهت‌گیری‌های جنسی یا هویت جنسیتی مراجعان با استفاده از تکنیک‌های غیراستاندارد و آسیب‌زا بر خلاف اصول اخلاق زیست‌پزشکی و بالینی است.

### ۳. نقض رازداری .

درمانگر حق ندارد هیچ بخشی از اطلاعات هویتی، سوابق یا محتوای جلسات مراجع را فاش کند؛ مگر در استثنائات قانونی و تریاژ اورژانس روان‌پزشکی شامل:

1. خطر فوری و قطعی آسیب به خود (قصد جدی خودکشی).

2. خطر جدی آسیب به دیگری (تهدید به قتل یا آسیب فیزیکی شدید – بر اساس اصل مشهور *تاراسوف* / Tarasoff Rule).

3. گزارش کودک‌آزاری، سالمندآزاری یا سوءاستفاده از افراد ناتوان.

4. حکم رسمی و مستقیم مراجع ذی‌صلاح قضایی.

*(حتی در این موارد نیز درمانگر تنها مجاز است حداقل اطلاعات ضروری را به مراجع مرتبط انتقال دهد، نه تمام جزئیات زندگی فرد).*

### ۴. تخلفات فنی، تشخیصی و مداخله‌ای .

* تجویز دارو (توسط روان‌شناس/مشاور غیرپزشک): اگر درمانگر روان‌پزشک (MD) نباشد، به هیچ وجه حق تجویز، تغییر دوز یا توصیه به قطع داروهای روان‌پزشکی را ندارد.

* کار در خارج از حیطه تخصص و صلاحیت : ورود به حوزه‌هایی که درمانگر برای آن‌ها آموزش ندیده یا دوره سوپرویژن نگذرانده است (مثلاً درمان اختلالات تجزیه‌ای شدید یا اعتیادهای حاد توسط درمانگری که تخصص ندارد) نقض اخلاق بالینی است.

* استفاده از تکنیک‌های فاقد شواهد بالینی : به‌کارگیری روش‌های زرد، شبه‌علمی، انرژی‌درمانی، یا متدهای اثبات‌نشده تحت عنوان روان‌درمانی علمی.

* طولانی کردن مصنوعی درمان برای منافع مالی : ادامه دادن فرآیند درمان در شرایطی که مراجع به اهداف درمانی رسیده، وابستگی ناسالم به درمانگر شکل گرفته، یا ادامه جلسات هیچ سودمندی بالینی ندارد.

### ۵. افشاسازی بیش از حدِ خود .

* درمانگر حق ندارد از وقت جلسه و هزینه مراجع برای بیان مشکلات شخصی، درد دل کردن، یا تخلیه هیجانی خود استفاده کند. خودافشاگری در روان‌درمانی ابزاری بسیار محدود، حساس و هدفمند است که صرفاً در صورت خدمت مستقیم به روند بهبود مراجع مجاز دانسته می‌شود.

### ۶. سوءاستفاده و دستکاری روانی .

* استفاده ابزاری از موضع قدرت: سرزنش کردن مراجع به‌خاطر عدم پیشرفت، ایجاد احساس گناه کاذب، یا کوچک شمردن احساسات مراجع.

* بهره‌کشی از کار یا خدمات مراجع: درخواست تخفیف، دریافت خدمات تخصصی رایگان یا ارزان‌قیمت از مراجع (مثلاً درخواست خدمات حقوقی از وکیلی که مراجع اوست).

### جمع‌بندی :

در یک عبارت خلاصه، اتاق درمان باید فضایی امن، پیش‌بینی‌پذیر، خنثی و عاری از منفعت شخصی درمانگر باشد. هر رفتاری که مراجع را به «ابزاری» برای برآورده کردن نیازهای عاطفی، مالی، جنسی، اعتقادی یا روانی درمانگر تبدیل کند، نقض بنیادین اصل عدم‌آسیب‌رسانی  و سودمندی  محسوب می‌شود.

سلامت روان »

در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.

🆔 شناسه:
https://ble.ir/jamehvasalamtravan

سایت دکتر حمید یوسفی
روان پزشک
https://www.drhamidyousefi.com/