بی اشتهایی عصبی
(Anorexia nervosa)
اطلاعات برای همگان
بیاشتهایی عصبی یک اختلال خوردن است که با کاهش شدید وزن، ترس شدید از افزایش وزن و درکِ نادرست/وسواسگونه از وزن یا شکل بدن همراه میشود.
این وضعیت یک “رژیم ساده” یا “کمخوری معمولی” نیست و میتواند تهدیدکننده حیات باشد.
1) علائم و نشانههای رایج.
ممکن است همه علائم در یک فرد دیده نشود، اما الگوهای زیر شایعاند:
علائم رفتاری
– محدود کردن شدید غذا (کمخوری، حذف چند گروه غذایی)
– اجتناب از غذاهای “پرکالری”
– کنترل وسواسگونه وزن،
کالری شماری، یا پوشیدن لباسهای پنهانکننده
– ورزش بیش از حد یا بیقراری هنگام نخوردن
– ممکن است گاهی پرخوری و پاکسازی
روده ای هم رخ دهد (هرچند شکلهای متفاوتی وجود دارد) مانند استفاده خودسرانه مسهل ها.
علائم فکری/عاطفی.
– ترس شدید از چاق شدن حتی با وزن پایین
– احساس “ارزشمندی” وابسته به لاغری
– انکار یا کماهمیتکردن شدت کاهش وزن
– تحریکپذیری، اضطراب، افسردگی، وسواسهای فکری
علائم جسمی (در مراحل پیشرفته شایعتر)
– ضعف، سرگیجه، یخزدگی
– ریزش مو، خشکی پوست
– اختلال خواب
– قطع یا نامنظم شدن قاعدگی
– یبوست
– کاهش فشار خون، ضربان آهسته
– احتمال کمخونی و اختلالات الکترولیتی
—
2) چرا اتفاق میافتد؟
بیاشتهایی عصبی معمولاً از ترکیب عوامل زیر ایجاد میشود:
– زیستی:
زمینه ژنتیکی و حساسیتهای عصبی/هورمونی
– روانی:
کمالگرایی، اضطراب، عزت نفس شکننده، دشواری در تنظیم هیجان
– اجتماعی/فرهنگی:
فشار برای لاغری، تبعیض، قضاوت ظاهری، رسانهها
– تجربههای زندگی:
استرسهای مهم، تغییرات خانوادگی/درسی، آسیبهای روانی
3) چه تفاوتی
با “رژیم” یا “لاغر شدن” دارد؟
رژیم غذایی هدفمند است و معمولاً قابل برگشت و همراه با کنترل انعطافپذیر است.
اما در بیاشتهایی عصبی معمولاً:
– ترس از غذا و وزن بسیار شدید است
– کنترل خوردن تبدیل به اجبار میشود
– فرد با وجود وزن پایین هم احساس “کافی نبودن” میکند
– آسیب عملکردی (درس/کار/خانواده/سلامت) ایجاد میشود
4) خطرهای پزشکی
این اختلال میتواند به مشکلات جدی منجر شود:
– مشکلات قلبی (بهخصوص به دلیل تغییرات الکترولیتی)
– آسیب کلیوی و کبدی، کمخونی
– پوکی استخوان و افت تراکم استخوان
– ناباروری/اختلالات هورمونی
– خطر نارسایی ارگانها در موارد شدید
پس درمان و پیگیری پزشکی مهم است.
5) چه کسانی بیشتر در معرضاند؟
در کل میتواند در هر سنی رخ دهد، ولی:
– در نوجوانی و جوانی شایعتر است
– در مردان هم اتفاق میافتد (اما ممکن است کمتر تشخیص داده شود)
– احتمال در افراد با اضطراب/افسردگی زمینهای بیشتر است
6) درمان چگونه است؟
درمان معمولاً ترکیبی است و بهتر است توسط تیم تخصصی انجام شود:
الف) ارزیابی پزشکی.
– چک علائم حیاتی، آزمایشها (الکترولیتها، تیروئید، CBC و…)
– پیشگیری از عوارض قلبی و سوءتغذیه
ب) رواندرمانی.
– درمانهای مبتنی بر خانواده (در نوجوانان)
– درمان شناختی-رفتاری
برای اختلالات خوردن
– کمک به مهارتهای مدیریت اضطراب و هیجان
ج) تغذیه و بازتوانی تغذیهای
– برنامهریزی برای افزایش تدریجی و امن کالری
– اصلاح الگوهای غذایی و ترس از غذا
د) دارو
دارو بهصورت روتین جایگزین تغذیه و رواندرمانی نیست؛
اما ممکن است برای اضطراب/افسردگی/وسواس یا علائم همراه تجویز شود (با نظر پزشک).
> >نکته:
افزایش وزن در بیاشتهایی عصبی باید با احتیاط و تحت نظر باشد، چون در بازخوری شدید خطر “سندرم تغذیه اضافه ” وجود دارد.
Refeeding syndrome
7) اگر نگران کسی هستید چه کار کنید؟
کارهای مفید.
– نگرانیتان را با احترام بیان کنید:
«من نگران سلامتیات هستم»
– تشویق به مراجعه به پزشک/روانپزشک
– حمایت عملی:
همراهی در قرار ملاقات،
کمک برای پیدا کردن درمان
– تمرکز روی “حالِ روحی و سلامت” نه فقط وزن
کارهای نامفید.
– بحث و جدل درباره کالری/وزن
– تحقیر یا القای شرم
– وعدههای ساده مثل “دیگه ولش کن، فقط اراده کن”
– کنترلهای شدید غذا بدون درمان تخصصی
—
8) علائم خطر که نیاز به اقدام فوری دارند (اورژانسی)
اگر فرد یکی از موارد زیر را دارد، بهتر است فوری به اورژانس/پزشک مراجعه شود:
– غش، سرگیجه شدید، ضعف شدید
– ضربان خیلی آهسته یا نامنظم، تنگی نفس، درد قفسه سینه
– استفراغ مکرر یا ناتوانی در خوردن/نوشیدن
– گیجی، خوابآلودگی شدید
– کاهش وزن سریع یا علائم سوءتغذیه واضح
– افکار خودکشی یا آسیب به خود
سلامت روان »
در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.
🆔 شناسه:
https://ble.ir/jamehvasalamtravan
سایت دکتر حمید یوسفی
روان پزشک
https://www.drhamidyousefi.com/
—
بدون دیدگاه