اریک فروم (Erich Fromm)، روانکاو و فیلسوف اجتماعی مکتب فرانکفورت، خانواده را صرفاً یک نهاد زیستی یا اقتصادی نمیدانست؛ بلکه آن را **نخستین بستر شکلگیری شخصیت، عشق و آزادی انسان** میدید. نگاه او به «خانوادهٔ سالم» عمیقاً با نظریهٔ او دربارهٔ **عشق، آزادی و رشد انسان** پیوند دارد.
۱. خانواده بهعنوان نخستین مدرسهٔ عشق
در اندیشهٔ فروم، مهمترین کارکرد خانواده این است که انسان در آن **توانایی عشق ورزیدن** را یاد بگیرد.
او در کتاب *هنر عشق ورزیدن (The Art of Loving)* تأکید میکند که عشق یک *مهارت و توانایی فعال* است، نه صرفاً یک احساس.
به نظر فروم، کودک در خانواده باید چهار عنصر عشق را تجربه کند:
– **مراقبت (Care)**
– **مسئولیت (Responsibility)**
– **احترام (Respect)**
– **شناخت (Knowledge)**
اگر این عناصر در خانواده وجود داشته باشد، فرد در بزرگسالی قادر به ایجاد روابط سالم خواهد بود.
۲. تعادل عشق مادری و پدری
فروم دو نوع بنیادی عشق والدینی را از هم تفکیک میکند:
عشق مادری
ویژگیها:
– بیقید و شرط
– حمایتگر
– پذیرنده
پیام این عشق برای کودک:
«تو صرفاً به خاطر اینکه هستی دوستداشتنی هستی.»
این عشق برای ایجاد **امنیت وجودی** ضروری است.
عشق پدری
ویژگیها:
– مشروطتر
– هدایتکننده
– قانونمند
پیام این عشق:
«اگر رشد کنی و مسئول باشی، مورد تأیید قرار میگیری.»
این عشق به کودک کمک میکند تا **نظم، مسئولیت و ارتباط با جهان اجتماعی** را یاد بگیرد.
خانوادهٔ سالم از نظر فروم جایی است که
**تعادل میان این دو نوع عشق برقرار باشد**.
فقدان هر کدام میتواند مشکلات روانی ایجاد کند.
مثلاً:
– غلبه عشق مادری > وابستگی و عدم استقلال
– غلبه عشق پدری > اضطراب، ترس از شکست
۳. خانواده سالم و رشد استقلال
فروم معتقد بود هدف واقعی تربیت این است که کودک بتواند:
– **از وابستگی نابالغ خارج شود**
– **به فردی آزاد و مسئول تبدیل شود**
در خانوادهٔ سالم:
– والدین مالک فرزند نیستند
– کودک تشویق میشود هویت مستقل پیدا کند
– اطاعت کورکورانه ارزش محسوب نمیشود
او این را
**بلوغ انسانی (Maturity)** مینامد.
۴. خانوادهٔ سالم در برابر خانوادهٔ اقتدارگرا
فروم بهشدت منتقد خانوادههای **اقتدارگرا (Authoritarian)** بود.
در این نوع خانواده:
– قدرت مطلق در دست والدین است
– کودک باید اطاعت کند
– ابراز احساسات سرکوب میشود
پیامدهای روانی آن میتواند شامل:
– شخصیتهای مطیع و وابسته
– یا شخصیتهای پرخاشگر و سلطهجو
به نظر فروم، این نوع خانواده یکی از ریشههای **اقتدارگرایی در جامعه و حتی فاشیسم** است.
۵. خانواده سالم و «عشق بالغ»
فروم عشق واقعی را **عشق بالغ (Mature Love)** مینامد.
فرمول معروف او:
{عشق بالغ} = اتحاد + حفظ فردیت
یعنی:
– افراد به هم نزدیک هستند
– اما استقلال خود را از دست نمیدهند
خانواده سالم دقیقاً چنین فضایی ایجاد میکند.
۶. پیوند خانواده با جامعه
فروم معتقد بود خانواده فقط یک واحد خصوصی نیست؛
بلکه **ساختارهای جامعه در آن بازتولید میشوند**.
مثلاً:
– جامعه سرمایهداری میتواند روابط خانوادگی را به روابط مصرفی تبدیل کند
– افراد ممکن است همسر یا فرزند را مانند «مالکیت» ببینند
خانواده سالم باید در برابر این نگاه مقاومت کند و
**انسان را به عنوان انسان ببیند،
نه شیء**.
جمعبندی دیدگاه فروم
از نظر اریک فروم، خانواده سالم دارای این ویژگیهاست:
1. آموزش عشق واقعی
2. تعادل میان عشق مادری و پدری
3. پرورش استقلال فردی
4. نبود اقتدارگرایی و سلطه
5. احترام به فردیت اعضا
6. تبدیل عشق به یک کنش آگاهانه و مسئولانه
«جامعه و سلامت روان »
در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.
🆔 شناسه:
بدون دیدگاه