اختلال فیبرومیالژیا

*فیبرومیالژیا (Fibromyalgia)*
یک اختلال مزمن درد است که با
*درد گستردهٔ اسکلتی–عضلانی*
همراه با مجموعه‌ای از علائم عصبی، روانی و جسمی مشخص می‌شود.
این بیماری بیشتر در زنان (حدود ۷۰–۸۰٪ موارد) دیده می‌شود و معمولاً در سنین *۳۰ تا ۵۰ سالگی* تشخیص داده می‌شود، هرچند در هر سنی ممکن است رخ دهد.

—

۱. پاتوفیزیولوژی (مکانیسم بیماری)

فیبرومیالژیا یک
*اختلال در پردازش مرکزی درد (Central Sensitization)*
محسوب می‌شود، یعنی سیستم عصبی مرکزی نسبت به محرک‌های دردناک و حتی غیر دردناک
*حساسیت بیش از حد* پیدا می‌کند.

مهم‌ترین مکانیسم‌های مطرح:

– *افزایش انتقال‌دهنده‌های درد* در CNS
مانند:
– Substance P
– Glutamate

– *کاهش سیستم مهارکننده درد*
کاهش:
– سروتونین (5‑HT)
– نوراپی‌نفرین

*اختلال در محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis)*

– *اختلال خواب عمیق (مرحله N3)*
که باعث تشدید درد و خستگی می‌شود.

– تغییر در پردازش درد در مراکز مغزی
در مطالعات fMRI.

نکته مهم:
در فیبرومیالژیا *آسیب ساختاری در عضله یا مفصل وجود ندارد*؛
مشکل در *پردازش درد* است.
درد توسط شخص احساس می شود.

—

۲. علائم بالینی

علامت اصلی
*درد منتشر مزمن* (حداقل ۳ ماه)

ویژگی درد:
– دو طرف بدن
– بالا و پایین کمر
– درگیری اسکلت محوری

علائم همراه بسیار شایع

– *خستگی شدید*
– *اختلال خواب (non‑restorative sleep)* خواب بدون کیفیت
– *سفتی صبحگاهی*
– *مه مغزی (Fibro fog)*
شامل:
– کاهش تمرکز
– اختلال حافظه کوتاه‌مدت

علائم دیگر:

– سردرد یا میگرن
– سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)
– سندرم پای بی‌قرار
– افسردگی و اضطراب
– دیسمنوره
– حساسیت به صدا، نور و لمس

—

۳. نقاط حساس
(Tender Points)

در معیارهای قدیمی (ACR 1990)
وجود≥11 نقطه حساس از 18 نقطه لازم بود.

نقاط کلاسیک شامل:
پس سر
– occiput
شانه ها
– trapezius
عضلات شانه و کتف
– supraspinatus
بخش بیرونی آرنج
– lateral epicondyle
سرین ها
– gluteal
سمت خارجی ران
– greater trochanter
زانو
– knee

امروزه این معیار کمتر استفاده می‌شود.

—

۴. معیارهای تشخیصی جدید (ACR 2016)

تشخیص بر اساس دو شاخص انجام می‌شود:

1️⃣ Widespread Pain Index (WPI)
تعداد نواحی دردناک بدن
(۰ تا ۱۹)

2️⃣ Symptom Severity Scale (SS)
شدت علائم زیر:
– خستگی
– اختلال خواب
– مشکلات شناختی
– علائم جسمی دیگر

تشخیص وقتی مطرح می‌شود که:

– WPI ≥7 و SS ≥5
یا
– WPI بین 4–6 و SS ≥9

به‌علاوه:
– علائم ≥3 ماه
– عدم وجود بیماری دیگری که بهتر توضیح دهد.

—

۵. تشخیص افتراقی

بسیار مهم است چون آزمایش اختصاصی ندارد.

– *Hypothyroidism*
– *Polymyalgia rheumatica*
– *Rheumatoid arthritis*
– *SLE*
– *Myopathies*
– *Chronic fatigue syndrome*
– *Vitamin D deficiency*

معمولاً آزمایش‌ها *طبیعی* هستند.

—

۶. درمان

درمان باید
*چندوجهی (multimodal)* باشد.

الف) درمان غیر دارویی (مهم‌ترین)

1. *آموزش بیمار*
2. *ورزش هوازی منظم*
– پیاده‌روی
– شنا
– دوچرخه ثابت
3. *CBT (درمان شناختی رفتاری)*
4. *بهبود بهداشت خواب*
5. *کاهش استرس*
6. یوگا یا تای‌چی

ورزش *مؤثرترین درمان بلندمدت* است.

—

ب) درمان دارویی

داروهای خط اول

– **Duloxetine**
– **Milnacipran**
– **Pregabalin**

داروهای مفید دیگر

– **Amitriptyline** (دوز پایین شبانه)
– **Cyclobenzaprine**
– **Gabapentin**

داروهایی که توصیه نمی‌شوند

– **NSAIDs** (اثر کم) مسکن ها
– **Opioids** (به شدت منع می‌شوند) مخدر ها

—

۷. پیش‌آگهی

فیبرومیالژیا: