اختلال بدریختانگاری بدن
از نگاه روانپزشکی
اختلال بدریختانگاری بدن
یا
**Body Dysmorphic
Disorder (BDD)**
یکی از اختلالات مهم و در عین حال کمتشخیصدادهشده در روانپزشکی است.
در این اختلال، فرد بهطور وسواسگونه درگیر یک یا چند «نقص» در ظاهر خود میشود؛
نقصی که یا **اصلاً وجود ندارد** یا برای دیگران **بسیار جزئی و ناچیز** است، اما برای بیمار منبع رنج شدید روانی میشود.
1) تعریف بالینی
در نگاه روانپزشکی، اختلال
بد ریخت انگاری بدن با
این ویژگیها شناخته میشود:
– اشتغال ذهنی شدید با یک یا چند نقص ظاهری ادراکشده
– انجام رفتارهای تکراری یا اعمال ذهنی در پاسخ به این نگرانی
– ایجاد ناراحتی قابلتوجه یا افت عملکرد
– قابلتوجیه نبودن بهتر با اختلالات دیگر، بهویژه اختلالات خوردن
2) بیمار چگونه فکر میکند؟
فرد مبتلا معمولاً چنین تجربهای دارد:
– «بینیام زشت و غیرقابلتحمل است»
– «پوستم افتضاح است و همه متوجه آن میشوند»
– «صورتم نامتقارن است»
– «اگر مردم مرا ببینند، قضاوتم میکنند»
– «تا این مشکل را اصلاح نکنم، نمیتوانم زندگی عادی داشته باشم»
نکته مهم این است که شدت باور ممکن است متفاوت باشد:
– در برخی بیماران، بینش نسبتاً خوب وجود دارد، یعنی بیماران کم و بیش از نادرستی افکار خود مطلع اند.
– در برخی، بینش ضعیف است
– در بعضی موارد، باورها حالت **هذیانی** پیدا میکنند،
یعنی با هیچ استدلال و منطقی برطرف نمی شوند. بیمار با قطعیت میگوید که این نقص آشکار و فاجعهبار است، حتی اگر دیگران خلاف آن را بگویند.
3) معیارهای اصلی تشخیصی
به زبان روانپزشکی.
الف) اشتغال ذهنی با نقص ظاهری ادراکشده
تمرکز بیمار معمولاً روی این بخشهاست:
– بینی
– پوست
– مو
– فک
– لب
– چشم
– فرم صورت
– قد یا ساختار بدن
– بوی بدن یا ظاهر ناحیه خاص
این نگرانی معمولاً ساعتها در روز ذهن فرد را اشغال میکند.
ب) رفتارهای تکراری یا اعمال ذهنی.
بیمار برای کاهش اضطراب دست به رفتارهای وسواس گونه میزند،
مانند:
– نگاهکردن مکرر در آینه یا
برعکس، اجتناب از آینه
– لمس یا بررسی مداوم عضو موردنظر
– آرایش افراطی یا استتار
– گرفتن عکسهای متعدد
– پرسیدن مکرر از دیگران برای اطمینان
– مقایسه دائمی با دیگران
– جستوجوی مکرر درمانهای زیبایی
ج) رنج یا افت عملکرد.
اختلال زمانی از نظر روانپزشکی اهمیت بالینی پیدا میکند که منجر به این موارد شود:
– افت عملکرد تحصیلی یا شغلی
– انزوای اجتماعی
– اختلال در روابط
– اجتناب از حضور در جمع
– افسردگی
– افکار خودکشی
4) جایگاه تشخیصی
اختلال بدریختانگاری بدن در DSM-5
(آخرین ویرایش طبقه بندی اختلالات روانی )جزو اختلالات وسواسی-جبری و مرتبط قراردارد، زیرا در این اختلال:
– **افکار مزاحم و اشتغال ذهنی** وجود دارد
– **رفتارهای تکراری و اطمینانجویانه** وجود دارد
– الگوی شناختی-رفتاری آن به اختلال وسواسی نزدیک است
نکته:
در مردان به طور خاص،
اختلال مشابه ای وجود با علامت غالب افکار وسواسی درباره وضعیت عضلات بدن با این مضمون که
> «بدنم خیلی کوچک، ضعیف یا غیرعضلانی است.»
این اختلال،میتواند با ورزش افراطی، رژیمهای سختگیرانه، مصرف مکملها یا حتی استروئیدها همراه باشد.
5) شیوع و اهمیت بالینی
اختلال بدریختانگاری بدن شایعتر از چیزی است که در عمل تصور میشود. بسیاری از بیماران:
– اصلاً به روانپزشک مراجعه نمیکنند
– به جای آن نزد متخصص پوست، جراح پلاستیک یا پزشک زیبایی میروند
– مشکل خود را «کاملاً جسمی» میدانند، نه روانپزشکی
به همین دلیل، این اختلال در کلینیکهای زیبایی و پوست اهمیت ویژه دارد.
6) سن شروع و سیر بیماری
– شروع معمولاً در **نوجوانی یا اوایل جوانی** است. این وضعیت در زنان بیشتر مردان تشخیص داده می شود البته در مردان متقاضی جراحی زیبایی ممکن است این اختلال عامل مراجعه شخص باشد.
– سیر آن،اغلب **مزمن** است اگر درمان نشود
– ممکن است شدت علائم نوسان داشته باشد
– استرسهای اجتماعی، طرد، تمسخر یا فشارهای زیباییمحور میتوانند علائم را تشدید کنند.
بسیاری از بیماران از سالها قبل درگیرند، اما تشخیص دیرهنگام میگیرند.
7) عوامل خطر و علت آن
از دید روانپزشکی، علت اختلال بدریختانگاری بدن چندعاملی است.
الف) عوامل زیستی
– زمینه ژنتیکی مشترک با اختلال وسواسی و اختلالات اضطرابی
– اختلال در پردازش اطلاعات دیداری و توجه انتخابی به جزئیات
– احتمال نقش سیستمهای شیمیایی مغزی
ب) عوامل روانشناختی
– عزتنفس پایین
– کمالگرایی
– حساسیت به شرم
– طرحواره نقص و بیارزشی
– تفسیر تحریفشده از ظاهر
ج) عوامل اجتماعی و رشدی
– تمسخر یا تحقیر درباره ظاهر
– زورگویی در کودکی و نوجوانی
– فشار خانواده یا همسالان
– رسانهها و شبکههای اجتماعی
– فرهنگ زیباییمحور
8) تظاهرات بالینی مهم.
از منظر روانپزشکی، چند ویژگی بالینی باید حساسیت تشخیصی ایجاد کند:
نشانههای هشدار
– بیمار زمان زیادی را صرف فکرکردن به ظاهر میکند
– چندین اقدام زیبایی انجام داده اما راضی نشده
– از خانه بیرون نمیرود یا از دوربین/نور/جمع اجتناب میکند
– مدام دنبال اطمینان گرفتن است
– باور دارد مردم فقط به نقص او نگاه میکنند
– بهخاطر ظاهر دچار افسردگی یا افکار مرگ شده است
بینش
بینش در اختلال بدریختانگاری حالت طیفی می تواند داشته باشد:
– خوب
– متوسط
– ضعیف
– غایب/باور هذیانی
این طیف بر پیشآگهی و همکاری درمانی اثر دارد.
9) تشخیص های دیگر:
افتراق این اختلال از اختلالات مشابه بسیار مهم است.
1. اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
شباهت زیادی دارد، اما در BDD محور اصلی **ظاهر بدن** است.
2. اختلالات خوردن
اگر اشتغال ذهنی عمدتاً درباره **وزن و چاقی** باشد، بیشتر به نفع بیاشتهایی عصبی یا بولیمیا است.
اگر نگرانی درباره بخشهای دیگر بدن و زشتی کلی باشد، BDD مطرحتر است.
3. افسردگی اساسی
در افسردگی هم فرد ممکن است خود را زشت بداند، اما در BDD اشتغال ذهنی با ظاهر محور اصلی اختلال است.
4. اختلال اضطراب اجتماعی
در اضطراب اجتماعی، ترس از ارزیابی منفی کلی است؛ در BDD ترس معمولاً به نقص ظاهری ادراکشده گره خورده است.
5. اختلال هذیانی، نوع جسمی
در موارد با بینش بسیار ضعیف، افتراق دشوار است.
6. نگرانی طبیعی از ظاهر.
بسیار مهم است که BDD را از نارضایتی معمولی از ظاهر جدا کنیم .
ملاک افتراق:
– شدت اشتغال ذهنی
– میزان ناراحتی
– رفتارهای جبرگونه
– افت عملکرد و تاثیر بر کار و زندگی
10) همبودیهای روانپزشکی
اختلال بدریختانگاری بهندرت بهصورت خالص دیده میشود. همبودیهای شایع:
– افسردگی اساسی
– اختلالات اضطرابی
– اختلالات وسواسی-جبری
– فوبی اجتماعی
– سوءمصرف مواد
– اختلالات شخصیت، بهویژه صفات اجتنابی و وسواسی
– اختلالات خوردن در برخی بیماران
11) خطر خودکشی
این بخش از نظر روانپزشکی بسیار مهم است.
اختلالات بدریختانگاری
با **افکار خودکشی، اقدام به خودکشی و ناامیدی شدید** ارتباط معنادار دارد.
علت آن این است که بیمار ممکن است احساس کند:
– ظاهرش غیرقابلتحمل است
– هیچکس او را نمیفهمد
– زندگی بدون اصلاح این نقص بیمعناست
پس ارزیابی خودکشی در این بیماران **الزامی** است، نه اختیاری.
12) رابطه با اعمال زیبایی
یکی از مهمترین نکات بالینی این است که بسیاری از بیماران BDD به دنبال:
– جراحی پلاستیک
– تزریق
– درمانهای پوستی
– پروسیجرهای مکرر زیبایی
میروند.
اما در اغلب موارد:
– رضایت پایدار حاصل نمیشود
– تمرکز از یک عضو به عضو دیگر جابهجا میشود
– علائم تشدید میشوند
– ممکن است بیمار نسبت به پزشک خشمگین یا ناراضی شود
بنابراین از نگاه روانپزشکی، **مداخله و جراحی زیبایی درمان BDD نیست**.
نکات مهم که نیاز به تاکید دارند:
* رفتارهای همراه
– چککردن در آینه
– پنهانسازی
– اطمینانخواهی
– مقایسه
– جستوجوی درمان زیبایی
* میزان بینش
– آیا احتمال میدهد برداشتش اغراقآمیز باشد؟
– یا کاملاً مطمئن است؟
د) افت عملکرد
– شغل
– تحصیل
– روابط
– خروج از منزل
– روابط عاطفی
هـ) همبودی
– افسردگی
– اضطراب
– وسواس
– اختلال خوردن
– مصرف مواد
و) ارزیابی خطر
– افکار خودکشی
– برنامه
– اقدام قبلی
– رفتارهای تکانشی
14) درمان از نگاه روانپزشکی
درمان خط اول
1. رواندرمانی شناختی-رفتاری (CBT)
بهویژه CBT تخصصی برای BDD بسیار مؤثر است.
محورها:
– اصلاح تحریفهای شناختی درباره ظاهر
– کاهش چککردن و اطمینانخواهی
– مواجهه و جلوگیری از پاسخ
– کار روی عزتنفس و باورهای هستهای
– کاهش اجتناب اجتماعی
2. دارودرمانی
داروهای مؤثر اصلی:
– **SSRIs**
مانند فلوکستین، سرترالین، اسیتالوپرام، فلووکسامین و غیره
نکات مهم:
– معمولاً دوزهای درمانی کافی لازم است
– پاسخ ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد
– در موارد شدید یا با بینش ضعیف نیز میتوانند مؤثر باشند
– مداخله تخصصیتر برای همبودیها
—درمان خط اول معمولاً:
– **SSRI**
– **CBT
درمان شناختی-رفتاری **
است.
پیشآگهی:
پیشآگهی به عوامل متعددی بستگی دارد:
بهتر میشود اگر:
– تشخیص زودهنگام داده شود
– بیمار بینش بهتری داشته باشد
– درمان منظم انجام شود
– همبودیها کنترل شوند
بدتر میشود اگر:
– بیماری مزمن و درماننشده بماند
– بیمار مکرراً سراغ جراحی برود
– افسردگی شدید یا خودکشی همراه باشد
– بینش بسیار ضعیف باشد
در نهایت
تشخیص اختلال بدریختانگاری مانند هر اختلال دیگر برعهده ی متخصص و کارشناسان است.
“اطلاعات مطلب حاضر برای آگاهی عمومی و یاری گرفتن از متخصص است و برای تشخیص در خود شخص یا اطرافیان کفایت نمی کند. ”
«جامعه و سلامت روان »
در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.
🆔 شناسه:
https://ble.ir/jamehvasalamtravan
سایت دکتر حمید یوسفی
روان پزشک
https://www.drhamidyousefi.com/
بدون دیدگاه