درباره روان پزشکی سایکوسوماتیک
یا روان تنی
وقتی میگوییم
«قلب غمگین است و جسم ناتوان میشود»، در واقع دقیقاً به هستهٔ مفهومی *روانپزشکی سایکوسوماتیک (Psychosomatic Medicine)* اشاره میکنیم؛
شاخهای میانرشتهای از پزشکی که رابطهٔ *ذهن، هیجانها و بدن*
را بررسی میکند.
این حوزه نشان میدهد که تجربههای روانی میتوانند به شکل علائم جسمی واقعی بروز پیدا کنند.
—
۱. تعریف سایکوسوماتیک
واژهٔ *Psychosomatic*
از دو جزء یونانی آمده است:
– **Psyche** = روان
– **Soma** = بدن
بنابراین سایکوسوماتیک یعنی:
> تأثیر متقابل فرآیندهای روانی (افکار، هیجانها، استرس) بر عملکرد فیزیولوژیک بدن. علایم و نشانه های
جسمی که علت اصلی یا تشدید کننده ی
آنها عوامل روانی است.
در این رویکرد، بیماری نه صرفاً بیولوژیک است و نه صرفاً روانی؛ بلکه نتیجهٔ *تعامل سه سطح* است:
– عوامل زیستی (ژنتیک، نوروبیولوژی)
– عوامل روانی (هیجانها، تعارضها، سبک مقابله)
– عوامل اجتماعی (روابط، فشارهای محیطی)
این همان مدل زیستی روانی اجتماعی
*Biopsychosocial*
است که جورج انگل در دههٔ ۱۹۷۰ مطرح کرد.
—
۲. مکانیسمهای بیولوژیک ارتباط روان و بدن
چگونه احساسات تبدیل به علائم جسمی میشوند؟ چند مسیر اصلی وجود دارد:
۱. محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis)
استرس روانی > فعال شدن هیپوتالاموس > ترشح CRH < ACTH > کورتیزول
نتیجه:
– سرکوب ایمنی
– التهاب مزمن
– تغییر متابولیسم
۲. سیستم عصبی خودمختار (Autonomic nervous system)
استرس مزمن باعث:
– افزایش فعالیت سمپاتیک
– افزایش ضربان قلب
– افزایش فشار خون
– تنش عضلانی
۳. سیستم ایمنی
هیجانهای منفی میتوانند:
– سایتوکاینهای التهابی را افزایش دهند
– بیماریهای التهابی را تشدید کنند
حوزهای که این را مطالعه میکند *Psychoneuroimmunology* نام دارد. ایمنی شناسی عصبی روانی
—
۳. بیماریهای کلاسیک سایکوسوماتیک
در پزشکی قدیم برای برخی بیماریها به کار میرفت که ارتباط واضحی با استرس داشتند:
– آسم
– زخم معده
– کولیت اولسراتیو
– روماتیسم مفصلی
– پرکاری تیروئید
– نورودرماتیت
– فشار خون اساسی
امروزه طیف وسیعتری مطرح است:
– سندرم رودهٔ تحریکپذیر (IBS)
– سردردهای تنشی
– فیبرومیالژیا
– درد مزمن
– خستگی مزمن
– برخی بیماریهای پوستی (پسوریازیس، اگزما)
—
۴. اختلالات سایکوسوماتیک در روانپزشکی
در DSM-5 مفهوم کمی تغییر کرده و اصطلاحات زیر استفاده میشود:
### Somatic Symptom Disorder
علائم جسمی واقعی + اشتغال ذهنی شدید با بیماری
### Illness Anxiety Disorder
ترس از بیماری بدون علامت قابل توجه
### Conversion Disorder
تبدیل تعارض روانی به علائم نورولوژیک
مثل:
– فلج
– نابینایی
– تشنج غیرصرعی
—
۵. نقش هیجانهای سرکوبشده
روانکاوان اولیه مانند **فرانتس الکساندر** معتقد بودند برخی هیجانها اگر بیان نشوند به بدن منتقل میشوند.
برای مثال:
– خشم سرکوب شده > فشار خون
– اضطراب مزمن > مشکلات گوارشی
– سوگ حل نشده > خستگی و درد
البته امروزه این دیدگاه سادهسازی شده
به نظر می رسد و جای خود را به مدلهای پیچیدهتر داده است.
—
۶. مغز عاطفی و بدن
بخشهایی از مغز که این ارتباط را برقرار میکنند:
– *آمیگدالا* > پردازش ترس
– *هیپوتالاموس* > پاسخ استرس
– *insula* → آگاهی بدنی
– *cingulate cortex* → پردازش درد
به همین دلیل درد یا بیماری فقط یک تجربهٔ جسمی نیست، بلکه یک
*تجربهٔ عاطفی نیز هست*.
تجربه ی هر روز ما:
زمان خوشحالی در صورت بیماری
درد کمتری را حس می کنیم.
—
۷. درمان در سایکوسوماتیک
درمان معمولاً چندبعدی است:
درمانهای پزشکی
کنترل علائم جسمی
رواندرمانی
بهخصوص:
– CBT
– psychodynamic therapy
– mindfulness
مداخلات بدنی
مثل:
– relaxation
– biofeedback
– meditation
—
۸. نکتهٔ فلسفی جالب
در واقع سایکوسوماتیک ما را به یک حقیقت قدیمی پزشکی بازمیگرداند که *بقراط* هم گفته بود:
> «بدن را نمیتوان بدون درک روح درمان کرد.»
یا به زبان سادهتر:
وقتی
*روان زخمی میشود، بدن زبان
باز میکند.*
«جامعه و سلامت روان »
در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.
🆔 شناسه:
https://ble.ir/jamehvasalamtravan
سایت دکتر حمید یوسفی
روان پزشک
https://www.drhamidyousefi.com/
بدون دیدگاه