در بسیاری از خانوادههای ایرانی الگوهای تربیتی از نسلهای قبل منتقل شدهاند. برخی از این الگوها با وجود نیت خیر والدین، میتوانند پیامدهای روانشناختی مهمی در رشد هیجانی و اجتماعی کودک ایجاد کنند. در ادامه مهمترین خطاهای تربیتی که در مطالعات روانشناسی خانواده در فرهنگهای جمعگرا (از جمله ایران) دیده میشوند بررسی میشود.
—
۱. مقایسه مداوم با دیگران
یکی از رایجترین خطاها مقایسه کودک با همسالان، خواهر و برادر یا فرزندان فامیل است.
نمونه جملات:
– «ببین پسرخالهات چه نمرهای گرفته»
– «چرا مثل خواهرت نیستی؟»
پیامدهای روانی
– کاهش عزتنفس
– شکلگیری حس ناکافی بودن
– رقابت ناسالم
– اضطراب عملکرد
کودک بهجای رشد درونی، ارزش خود را بر اساس مقایسه بیرونی میسنجد.
—
۲. تمرکز افراطی بر موفقیت تحصیلی
در بسیاری از خانوادهها ارزشمندی کودک با
*نمره، رشته تحصیلی یا قبولی در دانشگاه*
تعریف میشود.
پیامدها
– اضطراب امتحان
– ترس از شکست
– کمالگرایی ناسالم
– کاهش خلاقیت و انگیزه درونی
در روانشناسی انگیزش، این وضعیت باعث غلبه
*انگیزش بیرونی (Extrinsic motivation)* بر
*انگیزش درونی (Intrinsic motivation)* میشود.
—
۳. حمایت افراطی (Overprotection)
برخی والدین برای جلوگیری از آسیب، بیش از حد در زندگی کودک مداخله میکنند.
نشانهها:
– انجام کارهای کودک به جای او
– کنترل دائمی تصمیمها
– جلوگیری از تجربه شکست
پیامدها
– وابستگی روانی
– کاهش مهارت حل مسئله
– اضطراب اجتماعی
– کاهش خودکارآمدی (Self-efficacy)
—
۴. کنترل و اقتدارگرایی شدید
در سبک تربیتی
*اقتدارگرایانه (Authoritarian)*، والدین انتظار اطاعت کامل دارند.
ویژگیها:
– قوانین سختگیرانه
– توضیح ندادن دلیل قوانین
– استفاده زیاد از تنبیه
پیامدهای احتمالی
– پرخاشگری پنهان
– دروغگویی برای اجتناب از تنبیه
– کاهش اعتماد به نفس
– فاصله عاطفی با والدین
—
۵. سرکوب هیجانات کودک
در بسیاری از فرهنگها، بهویژه برای پسران، بیان هیجان تشویق نمیشود.
نمونه جملات:
– «مرد که گریه نمیکنه»
– «بزرگ شدی این کارها چیه»
پیامدها
– ناتوانی در تنظیم هیجان
– بروز خشم انفجاری
– مشکلات ارتباطی در بزرگسالی
—
۶. استفاده از شرم و گناه به عنوان ابزار تربیتی
گاهی والدین برای کنترل رفتار از
*شرم اجتماعی* استفاده میکنند.
نمونهها:
– «آبرومون رو بردی»
– «مردم چی میگن؟»
پیامدهای روانی
– شکلگیری احساس شرم مزمن
– اضطراب اجتماعی
– وابستگی شدید به تأیید دیگران
—
۷. دخالت بیش از حد خانواده گسترده
در برخی خانوادهها پدربزرگ، مادربزرگ یا اقوام در تربیت کودک نقش پررنگی دارند.
پیامدها
– پیامهای تربیتی متناقض
– سردرگمی کودک
– تضعیف اقتدار والدین
—
۸. عدم آموزش مهارتهای زندگی
تمرکز بر درس گاهی باعث غفلت از مهارتهای مهم میشود:
– مهارت حل مسئله
– تنظیم هیجان
– ارتباط مؤثر
– تصمیمگیری
در حالی که این مهارتهای زندگی هستند که می توانند پیشبینیکننده مهم سلامت روان در بزرگسالی باشند و نه فقط موفقیت تحصیلی و شغلی.
—
۹. استفاده از محبت شرطی
برخی والدین محبت را وابسته به عملکرد کودک میکنند.
مثال:
– «اگر شاگرد اول بشی دوستت دارم»
– «اگه این کار رو نکنی دیگه مامانت نیستم»
پیامدها
– اضطراب از دست دادن محبت
– وابستگی شدید به تأیید
– عزت نفس شکننده
—
۱۰. الگوی نامناسب والدین
کودکان بیشتر از گفتار،
*از رفتار والدین یاد میگیرند*.
اگر والدین:
– پرخاشگر باشند
– دروغ بگویند
– کنترل هیجان نداشته باشند
احتمال زیادی وجود دارد که کودک همان الگوها را تقلید کند.
—
جمعبندی
تربیت سالم معمولاً در چارچوب
*سبک فرزندپروری مقتدرانه و متعادل شکل میگیرد؛ سبکی که ترکیبی از دو عنصر اساسی است:
– *محبت و حمایت عاطفی*
– *قوانین و حدود روشن*
این تعادل به رشد
*خودمختاری، عزتنفس و تنظیم هیجانی سالم* در کودک کمک میکند.
«جامعه و سلامت روان »
در این جا نوشته ها و مطالب مرتبط با مباحث روان شناسی و روان پزشکی به اشتراک گذاشته می شود.
🆔 شناسه:
https://ble.ir/jamehvasalamtravan
بدون دیدگاه